Wystawa zbiorowa · interdyscyplinarna
PERFORA
FRAGILE
Wystawa o przemocy ze względu na płeć jako zjawisku systemowym i międzypokoleniowym — w społeczeństwie obywatelskim i w sztukach performatywnych.
Rezidența9
Współfinansowane przez AFCN · Przy wsparciu Instytutu Polskiego w Bukareszcie
Elena Stanciu
kuratorka
Tekst kuratorski
Przemoc ze względu na płeć jako zjawisko systemowe i międzypokoleniowe
Perfora fragile bada niewidzialną infrastrukturę przemocy ze względu na płeć: to, jak zapisuje się ona w ciele, w pamięci, w języku, w relacjach społecznych i w sztukach performatywnych — poza widocznym, oczywistym zdarzeniem. Przemoc nie jest tu odosobnionym przypadkiem, lecz zjawiskiem systemowym, o długiej historii w Rumunii i w Europie Wschodniej. Jej skutki przechodzą z pokolenia na pokolenie, najczęściej w milczeniu: od ustaw, które ograniczały prawo kobiet do własnego ciała i podporządkowywały je polityce, aż po ofiary śmiertelne.
Jawnej przemocy przeciwstawiona zostaje kruchość zapowiedziana w tytule, przyjęta jako zasada kuratorska. Niewidzialność zyskuje fizyczną postać w przezroczystości: w foliach, workach próżniowych, dźwięku, szkiełkach mikroskopowych, półprzezroczystych projekcjach, ekranach telewizorów, odłamkach szkła i w zapisach spektakli teatralnych o nadużyciach. Rezygnacja z dosłownego pokazywania przemocy bierze się z tego, że nie chcemy atakować spojrzenia widza, lecz zaprosić go do spotkania z własną bezbronnością — taką, którą można najpierw zobaczyć, a dopiero potem przetworzyć wzrokowo i emocjonalnie. Przemoc przesuwa się na poziom metody pracy, na materię samych prac: dywan wydeptywany przez publiczność, cięty karton i papier, korozyjne powtórzenia na foliach, przedmioty zduszone w workach próżniowych, nacinana i przypalana klisza, pęknięte szkło, zardzewiałe gwoździe.
Wernisaż zbiega się z piątą rocznicą istnienia Teatrul Postnațional Interfonic. TPI zaczynał jako internetowa partyzantka; dziś to hybrydowy kolektyw artystyczny, zupełnie nietypowy na rumuńskiej scenie teatralnej i performatywnej — niezależna, okolicznościowa wspólnota, działająca online i offline, produkująca prace trójjęzyczne (RO DE HU) i pozwalająca sobie na to, by być jednocześnie emocjonalną, analogową, cyber, glamour i punk.
Metoda kuratorska
Przesunięcie materialne
Wystawa odmawia bezpośredniego przedstawiania przemocy i pracuje przez przesunięcie materialne (material displacement): przemoc przechodzi w materię prac i staje się czytelna jako ślad, nacisk i zużycie — zamiast dosłownego obrazu.
Format slow art zostawia widzowi kontrolę nad tempem odbioru: bezbronność można zobaczyć, zanim zostanie skonsumowana wzrokowo i emocjonalnie. Wystawie towarzyszy program mediacji oraz wydarzenia publiczne osadzające ją w krytycznym kontekście.
Plan wystawy · Rezidența9
Wystawa gromadzi ponad 20 artystek, artystów i współpracowników — skład w większości kobiecy, z młodego pokolenia — oraz 10 nowych prac powstałych na zamówienie: instalację dźwiękową, obiekty, ilustracje, analogowe urządzenia optyczne, performans; wszystkie wykonane ręcznie, w materialnych mediach. Trasa prowadzi przez hol i pięć pokoi Rezidența9.
i współpracowników
na zamówienie
z wydarzeniami
wystawy
Artystki i prace · według pokoi
15 pozycji
Hol · Wcielenia
01Monica Stoica100 de pași pe app. calcă / dywan z napisem markerem→ 02Paulina Mitek (PL)Po kądzieli / Zajęta / Urlop macierzyński · druk cyfrowy→ 03Georgi TomuțaWhat we owe to each other / kolaż z podwójnie naświetlonej kliszy fotograficznej→ 04Maria Brudașcă66 / instalacja z ciętego i malowanego kartonu→Pokój 1 · Nawarstwienia
05Ema OnofreiKorozyjne powtórzenia / markery i akryl na przezroczystych foliach PVC→Pokój 2 · Inwentarz
06Ana TodaVida Caduca / przedmioty osobiste w workach próżniowych→ 07Ioana Toloargă · Calița Nantu · Iulia EnkelanaFRUMOASĂ-FRUMOASĂ / wideo, 13 min→Pokój 3 · Pierwszy pokój
08Vlaicu GolceaReperkusje / instalacja dźwiękowa 6.1→Pokój 4 · Pod obserwacją
09Electric BrotherMicro Spectru / szkiełka mikroskopowe, analogowy rzutnik pisma→ 10Iulia EnkelanaMatch / wideo na telewizorze CRT→ 11Iulia EnkelanaGlas / fotografia cyfrowa w rzutniku pisma, z wstawkami→Pokój 5 · W teatrze nie ma nadużyć
12Aktorki, czyli przepraszam, że dotykamspektakl udokumentowany / instalacja wideo–audio, 40 min→ 13Amalia TănaseInstrukcja obsługi ciał kruchych / tekst w księdze→ 14Carmen Ghiurco · Alex HalkaW teatrze / napisy przytwierdzone do spróchniałych desek→ 15Notă de trecerespektakl udokumentowany / plakat, ilustracje, słuchowisko→
Hol · prace 01–04
Wcielenia
Wystawa wychodzi od kuratorskiej decyzji, by nie pokazywać przemocy wprost, i przenosi ją w gest, do którego zaproszona jest publiczność: deptanie liter wypisanych ręcznie przez poetkę Monicę Stoica. Pierwsze pomieszczenie zbiera różne wcielenia, przez które przechodzą kobiety — od narodzin aż po, nieuchronnie, śmierć. Prace Pauliny Mitek przekładają na obraz jej doświadczenie z czasu ciąży. Prowadzą one dialog z parą matka–córka z kolaży Georgi Tomuța, które odnoszą się do jej własnego doświadczenia złożonych więzi rodzinnych z perspektywy kobiety queer. Wiersz Moniki Stoica mówi wprost — w sposób jedyny w swoim rodzaju, zarówno jako wyraz emocji, jak i przez fizyczne usytuowanie — do tych, którzy po nim idą. To chyba najbardziej bezpośredni zwrot do widza, na jaki pozwala sobie artystka w tej wystawie. Dywan prowadzi nas, przez tytułowe „100 kroków”, od wejścia aż do instalacji 66 Marii Brudașcă. 66 to liczba kobiet zabitych w 2025 roku, przedstawionych jako sylwetki wycięte z kartonu, w pozach, które kobiety były zmuszane przyjmować przez całe życie. Karton to materiał używany przede wszystkim do pakowania, przewożenia i ochrony kruchych przedmiotów. Jako materiał konstrukcyjny jest wytrzymały i elastyczny, a przez swoje falowanie i różnice faktury odsyła metaforycznie do ciała każdej z postaci i do zniekształceń, jakich doznało.
Elena Stanciu · tekst kuratorski
01 · Monica Stoica
100 de pași pe app. calcă
ur. 1990, Zimnicea · dywan z napisem markerem · 2026Własny wiersz, wypisany ręcznie na dywanie ułożonym bezpośrednio na trasie zwiedzania, od wejścia aż do instalacji 66. Czytanie tekstu zbiega się z jego niszczeniem pod stopami zwiedzających — to refleksja nad przemocą, która dokonuje się przez powtarzanie, normalizację i mimowolny udział.
„Interfonic nauczył mnie pisać dla ucha, dla głosu bez ciała. Dywan jest w pewnym sensie odwrotnością: ciało, tekst, kroki, ale bez głosu — kto po nim idzie, musi przeczytać go sam. Ważne jest też to, że na swoje pięciolecie Interfonic robi wystawę, która patrzy również na nadużycia we własnym świecie, w teatrze. Dla mnie to forma przyjaźni: wspólnota, która nie udaje, że jej nic nie dotyczy.”Monica Stoica
02 · Paulina Mitek (PL)
Po kądzieli · Pe linie maternă
Zajęta · Locuită / Urlop macierzyński · Concediu de maternitate
ur. 1986, Otwock · druk cyfrowy · 2026 · przy wsparciu Instytutu Polskiego w BukareszcieSeria trzech wydruków powstała specjalnie na wystawę. Paulina Mitek pracuje z kolażem cyfrowym i ilustracją, wychodząc zwykle od prostego obrazu, przedmiotu albo codziennej sytuacji. Jest też autorką plakatu i dziesięciu ilustracji do Notă de trecere, pokazywanych w Pokoju 5.
„Wyszłam od znajomych sytuacji i domowych przedmiotów, które stopniowo stawały się symbolami lęku, odziedziczonej traumy, macierzyństwa i izolacji. Po drodze prace zrobiły się bardziej osobiste, niż się spodziewałam. Kazały mi uważniej pomyśleć o doświadczeniach, które wydają się prywatne, a które w rzeczywistości dzieli wiele kobiet.”Paulina Mitek
„Trzy wydruki […] ujęte czerwonym ściegiem, w pół drogi między haftem ludowym a szwem chirurgicznym. […] W Po kądzieli matrioszka nosi w sobie trzy pokolenia kobiet z zamkniętymi oczami, jakby na granicy snu i medytacji, a w samym środku tkwi szara, ziarnista forma — jak ołów albo obraz z USG.”Amalia Tănase, Instrukcja obsługi ciał kruchych
03 · Georgi Tomuța
What we owe to each other
ur. 1998, Timișoara · kolaż z podwójnie naświetlonej kliszy fotograficznej · 2026„To, co widzicie na tych dwóch podwójnie naświetlonych zdjęciach, jest proste: ja i mama. Kolaż to to, co komplikuje sprawę — to, co nas łączy i co nas dzieli. Moja mama pochodzi z biednej wsi, nie miała dostępu do edukacji w takim stopniu, w jakim by chciała, i przeszła przez kilka przemocowych związków. Jest też najweselszą osobą w każdym pokoju, do którego wejdzie — i nie ucieka od poważnych rozmów. Mama nie jest statystyką; mama jest jak wiele innych kobiet w naszym życiu, o których — gdyby nie opowiedziały swojej historii — pomyślałbyś, że nigdy nie spotkało ich nic złego.
Ja jestem kobietą queer, miałam wszystkie przywileje, do których mama nie miała dostępu, ale zderzyłam się z innymi uprzedzeniami. Nie mówię o tym tak łatwo jak mama, choć ona wie i ciągle pyta; czasem jadę do domu i jedyne, co zabieram ze sobą, wyjeżdżając, to agrafka z jej przybornika do szycia.”Georgi Tomuța
04 · Maria Brudașcă
66
ur. 1989, Kluż · instalacja z ciętego i malowanego kartonu · 2026Instalacja 66 przedstawia — przez zespół sylwetek wyciętych z tektury falistej — liczbę ofiar kobietobójstwa w 2025 roku. Sylwetki ukazane są w pozach, które kobiety były zmuszane przyjmować przez lata przemocy, zakończonej zbrodnią, która odebrała im życie. Każde ciało uchwycone jest w chwili, gdy się uchyla, broni, prosi, kuli, błaga, przyjmuje ciosy, upada, traci przytomność.
Karton to materiał używany przede wszystkim do pakowania, przewożenia i ochrony kruchych przedmiotów. Jako materiał konstrukcyjny jest wytrzymały i elastyczny — tak jak kobiety, które zniknęły z podwójnej winy: sprawcy i państwa, które nie zdołało ich ochronić. Ślady i rany, które te ciała nosiły, a czasem musiały ukrywać, ujawniają się w różnicach faktury kartonu, odsłaniając ciało każdej z postaci.
tekst: Maria Brudașcă
„Produkt, który trzymacie w rękach, jest ciałem. A dokładniej: szeregiem ciał — jedne z kartonu, inne ze szkła, z folii, z wełny, ze światła, z dźwięku, z powietrza wyssanego z worka. […] Niektóre dotarły do celu w całości. Większość dotarła pęknięta. Sześćdziesiąt sześć z nich — tylko w roku 2025, tylko w Rumunii — nie dotarło wcale.”Amalia Tănase, Instrukcja obsługi ciał kruchych
Pokój 1 · praca 05
Nawarstwienia
Przezroczystość zawieszonych folii PVC działa jak kontrast dla korozyjnych powtórzeń, które Ema Onofrei nakłada na nie markerami i akrylem. Składamy się z warstw tożsamości nabywanych przez całe życie, które — w większym lub mniejszym stopniu — udaje nam się złożyć w funkcjonujące „ja”. Ema korzysta z własnych pęknięć, by tworzyć postaci o odrębnej osobowości; nakładają się one na siebie i optycznie rozpadają w miarę, jak ciało idzie naprzód — w analogowej animacji, której prędkość zależy od tempa marszu.
Elena Stanciu · tekst kuratorski
05 · Ema Onofrei
Korozyjne powtórzenia
Repetări corozive · Corrosive overlaps
ur. 1998, Kiszyniów · markery i akryl na przezroczystych foliach PVC · 2026Malarstwo na przezroczystych foliach zawieszonych pod kątem 45°, przez które publiczność fizycznie przechodzi; postaci nakładają się na siebie i optycznie rozpadają w miarę, jak ciało idzie naprzód — w analogowej animacji, której liczba klatek zależy od tempa marszu. Wychodząc od klinicznego pojęcia „wewnętrznego dziecka”, praca śledzi współistnienie warstw tożsamości rozbitych przez wczesną traumę.
„Czuję, że nasza i wasza przeszłość jest odciśnięta w każdym porze skóry. Przed przezroczystymi foliami pozwoliłam sobie sięgnąć do stanów, od których zwykle staram się trzymać z daleka. […] Zbierają się sceny, które stają się dla umysłu korozyjne — zwłaszcza jeśli nie spojrzy się im w oczy. A ja próbuję przywołać je przed oczy łagodnie.”Ema Onofrei
Pokój 2 · prace 06–07
Inwentarz
Przezroczystość przechodzi w nowe medium — worki próżniowe z przedmiotami z Vida Caduca, zawieszone wokół ekranu, na którym leci FRUMOASĂ-FRUMOASĂ. Tym razem to przedmioty padają ofiarą przemocy: stłumione, skurczone, pozbawione powietrza i powieszone jak pozycje w inwentarzu — milczący świadkowie zdarzeń boleśnie zapisanych w pamięci uczuć. Ana Toda, aktorka, wybiera rekwizyty z życia, w którym intymność była zawsze powierzchnią pracy i ekspozycją. Pośrodku, na ekranie w formacie 9:16 (który może przywodzić na myśl ogromny telefon komórkowy), widzimy kobiety blisko związane z teatrem. Na bazie pisanego z trzewi tekstu Ioany Toloargă, wykonanego przez Calițę Nantu i wyreżyserowanego przez Iulię Enkelana, przewijają się zdjęcia nadesłane przez artystki — w odsłonach kobiecości: tak, jak każda z nich poczuła się „piękna”, jak chciała, by internet zobaczył ją „piękną”, albo jak to, co wokół (przedmioty, miejsca, istoty), sprawiło, że poczuła się „piękna”. Piękno przede wszystkim SIĘ ODGRYWA i mieści się gdzieś na przecięciu społecznie akceptowanych konwencji, szczerości ujawnianych przeżyć i własnego rozpoznania.
Elena Stanciu · tekst kuratorski
06 · Ana Toda
Vida Caduca
ur. 1998, Bukareszt · instalacja z przedmiotów osobistych w workach próżniowych · 2026Ana jest aktorką. Przedmioty osobiste — chusteczka, list, podkoszulek — zapakowane próżniowo w identyczne przezroczyste worki i zawieszone. Gest przywołuje jednocześnie domowe przechowywanie, archiwum kryminalistyczne i procedurę medyczną: niemal urzędowy porządek narzucony pamięci traumy.
„Sprzeczność tego archiwum polega na tym, że choć są odessane, zduszone, te przedmioty-relikwie żyją, są żywe i wciąż pulsują. Wystawione i gotowe, by je oglądano. Dla mnie najcenniejsze jest chyba to, że ten proces nie był ponownym przeżywaniem traumy, nieostrożną zabawą w otwartej ranie. Raczej a trip down memory lane, kilka kroków przez pępowinę, gdzie wszystko dzieje się naraz. A po tych codziennych krokach w górę i w dół wspomnienia wybrałam kilka kluczowych pamiątek — z życia Any dziewczynki, Any kobiety i Any aktorki.”Ana Toda
07 · Ioana Toloargă · Calița Nantu · Iulia Enkelana
FRUMOASĂ-FRUMOASĂ
Piękna-piękna
wideo 9:16 · 13 min · 2026 · #TPIVG0102Wideo zbudowane wokół tekstu Ioany Toloargă, wykonanego przez Calițę Nantu, z partycypacyjnym archiwum graficznym złożonym ze zdjęć artystek Interfonic z mediów społecznościowych. Praca śledzi, jak kobiecości uczymy się przez nieustanną korektę — od pierwszych projekcji na własne ciało po cyfrową autoekspozycję — odwracając logikę photo dumpu w stronę odsłonięcia uczuć. Pokazywane na dużym ekranie TV w formacie 9:16 — w praktyce: na ogromnym telefonie.
tekst: Ioana Toloargă (ur. 1999, Gorj) · głos: Calița Nantu (ur. 1997, Dej) · reżyseria wideo: Iulia Enkelana (ur. 1999, Bukareszt)
z udziałem artystek: Alexandra Mihaela Dancs, Alexandra-Ioana Harapu, Ana Toda, Calița Nantu, Camelia Dilbea, Carmen Coțofană, Carmen Ghiurco, Cleopatra Constantinescu, Corina Grigoraș, Cristina Milea, Diana Katharina, Elena Stanciu, Ema Onofrei, Gabriela Pîrlițeanu, Ilinca Manolache, Ioana Aciobăniței, Ioana Bugarin, Ioana Toloargă, Iulia Enkelana, Maria Brudașcă, Monica Stoica, Roxana Lăpădat, Theodora Sandu, Valentina Moghină
Pokój 3 · praca 08
Pierwszy pokój
„Od kilku lat zajmuje mnie to, co dzieje się z nami przez dziewięć miesięcy przed „narodzinami”. Praca jest na wskroś fikcyjną rekonstrukcją jedynego świata, jakim wtedy dysponujemy: bliskości serca matki, jej oddechu i stanów, które przez nas przechodzą — naszego pierwszego sposobu odbierania i wyobrażania sobie wszechświata. Jednocześnie stawia pytanie o decyzję, by powołać do życia nowe istnienie.
Moja praca ustawia nas w pozycji, z której każde z nas po raz pierwszy usłyszało świat: z wnętrza innego ciała. Jak wszędzie w PERFORA FRAGILE, przemoc dociera tu bez obrazu i bez słowa — w kształcie, jaki nadają jej materie, przez które przechodzi. […] Badania z ostatnich dekad łączą silny stres w czasie ciąży ze zmianami w tym, jak dzieci później reagują na stres, oraz z trudnościami w regulacji emocji w pierwszych latach życia; przemoc partnera w czasie ciąży konsekwentnie wiąże się z przedwczesnym porodem i niską masą urodzeniową, a pierwsze badanie obrazowe noworodków narażonych na taką przemoc wskazuje na różnice w obszarach mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie strachu. […] Twierdzę tylko tyle: przemoc wobec kobiety w ciąży dociera, przez jej ciało, także do kogoś, kto nie ma jeszcze imienia, języka ani możliwości odejścia — i że jej reperkusje zaczynają się tam, dokąd nie sięga żadna pamięć.”
Vlaicu Golcea · fragmenty tekstu towarzyszącego
08 · Vlaicu Golcea
Reperkusje
Repercusiuni
ur. 1974, Bukareszt · instalacja dźwiękowa 6.1 · zapętlona, 7 min · 2023–2026Fikcyjna scena dźwiękowa symulująca akustyczny filtr wnętrza macicy: głosy, napięcia i rytmy domowej przestrzeni odbierane sprzed języka. Badanie pamięci przedwerbalnej i międzypokoleniowego przekazywania stresu.
„Vlaicu Golcea wydobywa na światło nietypowy sposób postrzegania przemocy ze względu na płeć. Wychodząc poza zwykły schemat, proponuje nam wyobrazić sobie, że robimy łuk w czasie i znów zamieszkujemy ciało matki. Z tej pozycji — zanim włączyła się nasza świadomość — jesteśmy milczącymi świadkami stanów, przez które przechodzi ta, która nas nosi.”
Elena Stanciu · Dziennik kuratorki
Pokój 4 · prace 09–11
Pod obserwacją
Przezroczystość obecna w kolejnych pokojach (zawieszona folia, worek próżniowy, brak wizualnego przedstawienia przemocy) zagęszcza się i nabiera ciężaru w szkiełkach, pękniętych powierzchniach, ekranie CRT. Przemoc okazuje się wpisana w samą technologię, z której korzystają prace w tym pomieszczeniu: mikroskop — urządzenie, które często inwazyjnie wnika w najbardziej intymne warstwy materii; telewizor CRT — narzędzie zniekształcania przekazu i kontroli nad masami; wreszcie analogowe rzutniki pisma — używane w czasach komunizmu do szkolenia i propagandy. Szkiełka składające się na pracę Micro Spectru powstały przez odkształcanie, przypalanie, nacinanie i zestawianie materii organicznej lub nieorganicznej; abstrahują one kliniczny świat śladów przemocy na ciałach różnej natury. Do obracających się szkiełek dołącza projekcja Glas — obraz ciała zniekształcony przez kolejne warstwy półprzezroczystości. Na tle kobiecego głosu w stanie granicznym Match proponuje czarno-białe spalanie w bardzo krótkim czasie, na telewizorze CRT.
Elena Stanciu · tekst kuratorski
09 · Electric Brother (Cristian Ștefănescu)
Micro Spectru
ur. 1975, Bukareszt · szkiełka mikroskopowe z kliszą fotograficzną zmienioną przez przypalanie i kolaż · analogowa projekcja z rzutnika pisma · 2019–2026Szkiełka mikroskopowe z kliszą fotograficzną poddaną nacinaniu, przypalaniu i kolażowi, wyświetlane analogowym rzutnikiem pisma — urządzeniem pedagogicznym socjalistycznej szkoły, a zarazem rodzinnych opowieści. Przemoc wykonywana jest materialnie na przezroczystym nośniku, a światło odczytuje ją optycznie.
„Pochodzę ze świata muzyki elektronicznej, pracuję z dźwiękiem w różnych formach: albumy, dźwięk i muzyka filmowa, teatr — i pewnego ranka obudziłem się z potrzebą zrobienia także tych prac pod mikroskopem elektronowym. Prawie dwa lata szukałem sposobu, żeby mi wyszło.”Electric Brother
10 · Iulia Enkelana
Match
wideo na telewizorze CRT · 1 min · 2023 · #TPIAH0006Płomień, który nie gaśnie — jednominutowy wideo-loop pokazywany na telewizorze CRT, domowym sprzęcie, wokół którego gromadziło się i milczało życie wschodnioeuropejskiej rodziny. Przemoc pojawia się jako powolne spalanie: trwanie, zużycie, nawarstwianie się emocji.
głos: Judith Balázs · sound design: Vlaicu Golcea
Obejrzyj MATCH online →„[…] analogowy wymiar wystawy: pismo ręczne, rysunki, «retro» narzędzia... nie dlatego, że powrót do analogu jest cool, ale dlatego, że w pracy z konkretnymi materiałami — w nieograniczaniu zmysłu dotyku do ekranów i przycisków — jest coś bardzo osobistego, bardzo ludzkiego.”Iulia Enkelana
11 · Iulia Enkelana
Glas
rum. „głos”
ur. 1999, Bukareszt · fotografia cyfrowa na/w rzutniku pisma, z wstawkami · 2026Fotografia fragmentów kobiecego ciała, naniesiona na rozbite szkło i wyświetlana na wystawie z analogowego rzutnika pisma. Obraz istnieje tylko na powierzchni już pękniętej: patrzenie na ciało i rejestrowanie szkody stają się tym samym gestem.
„Moja praca wizualnie bada depersonalizację — mechanizm obronny, który objawia się poczuciem, że nie jest się we własnym ciele, że patrzy się na własne życie z zewnątrz. Ze strachu i ostrożności tworzą się kolejne warstwy, dając wrażenie odrętwienia i izolacji. Skóra jest zarazem granicą i filtrem; co to znaczy być w niej uwięzionym — albo czuć się dobrze we własnej skórze?”Iulia Enkelana
Pokój 5 · prace 12–15
W teatrze nie ma nadużyć
Ostatnie pomieszczenie dotyczy przemocy w sztukach performatywnych i instytucjach teatralnych — przemocy, która wciąż pozostaje niewidoczna i za mało dyskutowana publicznie, a która ma głębokie skutki fizyczne i psychiczne dla wszystkich pracujących w tej branży. Utrwalonemu i podtrzymywanemu systemowi nadużyć przeciwstawiona zostaje ręczna robota. Tekst krytyczny, napisany odręcznie i podpisany przez Amalię Tănase, rozbiera oczekiwanie letniego konformizmu, jakie budzi księga z patyną lat, i stawia pytanie o mętną ekonomię, w której kruche ciała są oglądane, opowiadane i znów puszczane w obieg — nawet gdy przemoc już się dokonała. Zardzewiałe gwoździe wbijane są, jeden po drugim, w spróchniałą deskę — bezpośrednie odniesienie zarówno do sceny teatralnej, jak i do materiału trumny. Zaprezentowane twierdzenia i zaprzeczenia wyznaczają ramę utopijną i sarkastyczną zarazem, działając jak regulamin narzucony przez niewidzialną władzę — rodzaj chałupniczej tablicy ogłoszeń.
Dwie dokumentacje — Aktorki, czyli przepraszam, że dotykam oraz Notă de trecere, spektakle wybrane i pokazane na Narodowym Festiwalu Teatralnym (FNT) w 2022 roku — wyrażają przekonanie Teatrul Postnațional Interfonic, że dziś SZTUKA dzieje się w NAS, nie poza nami. Bez sceny w dosłownym sensie, na której gra się w czasie rzeczywistym, ale z głosami akuzmatycznymi, oba spektakle przesuwają granice tego, co zwykle uważa się za „teatr”, i biernego sposobu patrzenia.
Elena Stanciu · tekst kuratorski
12 · Spektakl udokumentowany
Aktorki, czyli przepraszam, że dotykam
Actrițe. Adică, scuze că te ating
instalacja wideo–audio · makieta, 5 kanałów, ze słuchawkami · 40 min · 2022 · #TPIMP0002Spektakl napisany na podstawie wywiadów ze studentkami aktorstwa z Krakowa, pokazany w makiecie zbudowanej specjalnie na wystawę. Urządzenie zmusza publiczność do niewygodnej, kontrolowanej bliskości, odgrywając fizycznie mechanizmy naruszania przestrzeni osobistej.
tekst: Michał Telega · przekład: Marina Palii · występują: Mădălina Mușat, Paula Dunker, Oana Hodade, Oana Pușcatu, Carmen Ghiurco, Kinga Ötvös · reżyseria: Mihai Păcurar · sound design: Vlaicu Golcea · nadzór techniczny: Alexandru Andrei · producentka: Laura Trocan · we współpracy z Instytutem Polskim
„Aktorki to jeden z moich ulubionych projektów — wyjątkowy i bardzo szczególny przez to, jak łączy temat sztuki z koncepcją awatarów. Fascynujące, jak zmieniają się opowiedziane w tekście doświadczenia, kiedy wyjmie się z równania sceniczne przedstawienie ciała i staje się twarzą w twarz z wyrazistymi, dziwnymi, androgynicznymi twarzami, które do ciebie mówią. Zmienia się postrzeganie tożsamości, a emocje, które wywołuje spektakl, są zupełnie nowe.”Oana Hodade, aktorka
13 · Amalia Tănase
Instrukcja obsługi ciał kruchych
Manual de întrebuințare a corpurilor fragile
ur. 2002, Deva · tekst krytyczny w księdze, na drewnianym postumencie · 2026Instrukcja obsługi ciał kruchych wychodzi od materii i wyobraźni prac zebranych w PERFORA FRAGILE, by rozwinąć szerszą genealogię przemocy ze względu na płeć i jej przedstawień w sztuce. Między ciałem a obrazem, świadectwem a przedmiotem, ekspozycją a przywłaszczeniem, tekst śledzi, jak bezbronność krąży, jak jest przekazywana, jak zmienia nośnik i jak przeżywa miejsce, w którym została wytworzona.
Istnieje jednak mętna ekonomia kruchych ciał. Są oglądane, dotykane, pożądane, dyscyplinowane, wystawiane, opowiadane. Wydobywa się z nich sens, przyjemność, autorytet i dzieło dominującej podmiotowości — bo nawet gdy przemoc już się dokonała, to, co zostaje, można znów puścić w ruch przez filtr tego, kto patrzy. Rana staje się obrazem, trauma — dyskursem, a ciało, które próbuje wyrwać się ze wstydu, wchodzi w nowy obieg fragmentacji.
Rękopis świadomie zamieszkuje tę sprzeczność. Próbując oddać bezbronnym ciałom historię i język, które im odebrano, znów stawia je przed czytelnikiem. Oddaje ich ślady do lektury, interpretacji — może nawet do konsumpcji. Spojrzeniu, które uważa się za solidarne, nie pozwala pozostać całkiem niewinnym: między świadkiem a podglądaczem, między troską a posiadaniem, między przyjęciem świadectwa a zrobieniem z niego czegoś przebiega granica o wiele bardziej krucha, niż chcielibyśmy wierzyć.
Instrukcja obsługi ciał kruchych bada właśnie tę granicę. I zostawia po sobie niewygodne pytanie: jak zrobić w swojej pamięci miejsce dla doświadczenia, które do nas nie należy, ale wobec którego nie możemy już udawać niewinności niewiedzy?
tekst: Amalia Tănase
14 · Carmen Ghiurco · Alex Halka
W teatrze
În teatru
tekst: Carmen Ghiurco (ur. 1994, Baia Mare) · koncepcja: Alex Halka (ur. 1985, Arad) · napisy przytwierdzone do spróchniałych desek · 2025–2026Praca W teatrze działa jak archeologia milczenia i normalizacji nadużyć w środowisku performatywnym. Instalacja zbudowana jest z desek zdjętych z sufitu domu Alexa Halki — on sam jest byłym aktorem — co nadaje materiałowi nieodłączny biograficzny ciężar. Ustawione pionowo, jak przytłaczająca tablica ogłoszeń, deski stają się fizycznym nośnikiem wyczerpującego spisu ponad 50 systemowych zaprzeczeń.
Sformułowania te wymyśliła i spisała ręcznie Carmen Ghiurco. Przez powtarzalność pisma ręcznego instytucjonalny dyskurs zostaje przyswojony i rozebrany na poziomie intymnym.
„Tekst składa się z serii zaprzeczeń wychodzących z mojego własnego doświadczenia: rzeczy, o których mówi się nam, że «nie istnieją», choć przeżyłyśmy je albo widziałyśmy, że istnieją. […] Nie chodzi o to, żeby coś udowodnić, ale raczej o to, żeby przestać zaprzeczać temu, o czym wiem, że istnieje.”Carmen Ghiurco
„[…] mogę powiedzieć tyle, że praca nad tym projektem sprawiła, że patrzę na swoją teatralną przeszłość mniej nostalgicznie i bardziej szczerze. Nauczyła mnie też więcej słuchać, zanim spróbuję coś wyjaśnić.”Alex Halka
„Oczywiście scena wymaga otwartości, ale sceniczna otwartość nie oznacza nieograniczonej zgody, a tego rozciągnięcia nie da się traktować jak zwykłego nieporozumienia terminologicznego. Zbyt często wymagano od aktorek, by przepuszczalność niezbędną w grze zamieniły w otwartość bez reszty.”Amalia Tănase, tekst krytyczny
15 · Spektakl udokumentowany
Notă de trecere
oryginalny plakat, 10 ilustracji · słuchowisko, kod QR · fotografie dokumentacyjne · 2022 · #TPIVG0021Spektakl o przemocy, mobbingu i nadużyciach seksualnych w środowisku doktoranckim. Oryginalny plakat Pauliny Mitek pokazany jest obok dziesięciu ilustracji stworzonych specjalnie do projektu oraz kodu QR prowadzącego do nagrania audio, dostępnego na interfonic.ro/nota-de-trecere.
tekst: Agata M. Skrzypek · przekład: Marina Palii · występują: Gabriela Pîrlițeanu, Ioana Bugarin, Carmen Ghiurco, Cătălina Bălălău, Oana Pușcatu, Cleopatra Constantinescu · reżyseria, muzyka oryginalna i sound design: Vlaicu Golcea · instalacja tekstylna: Cristina Milea · rzeźba kinetyczna: Alex Halka · nadzór techniczny: Alexandru Andrei · producentka: Laura Trocan · fotografie: Emil Măndănac, archiwum prywatne Vlaicu Golcea · we współpracy z Instytutem Polskim
„Jednym z impulsów, które uruchomiły projekt, była uderzająca obserwacja: spośród około dziesięciu doktorantek, z którymi studiowałam, żadna nie skończyła doktoratu. Po prostu zniknęły, po cichu. […] Podzielenie się tym doświadczeniem, nawet w zapośredniczonej formie słodko-gorzkiego kabaretu, stało się dla mnie ostatecznie aktem odzyskania sprawczości i statusu autorki.”Agata M. Skrzypek
Program
Wydarzenia towarzyszące
18:00 · „Jak mówić o fantazmacie gender?” — rozmowa z Ilincą Pop i Cătăliną Stanislav, tłumaczkami książki Kto się boi gender?
15:00 · Warsztaty @CFAC z Georgi Tomuța — „Własny pokój”: kolaże, popowe archiwum i bezpieczne przestrzenie
18:00 · „Polityki spojrzenia. Na osi podglądacz–świadek–uczestnik” — rozmowa z Amalią Tănase i Moniką Stoica
15:00 · Warsztaty @CFAC z Iulią Enkelana — „Kruche wideopoematy”
Warsztaty · Rezidența9
„O co chodzi ze sztuką współczesną?”
Warsztaty w programie Rezidența9
z Iulią Enkelana
Kruche wideopoematy
niedziela, 25 października · godz. 15:00
Trzy godziny, dziesięcioro uczestników, po jednym wideopoemacie nakręconym w jednym ujęciu, maksymalnie dwuminutowym — na podstawie wyboru dziesięciu współczesnych wierszy nagranych w wersji audio.
z Georgi Tomuța
Własny pokój
niedziela, 18 października · godz. 15:00
Warsztaty kolażu, popowego archiwum i bezpiecznych przestrzeni — od nostalgii za latami 2010 po ideę własnego pokoju jako pierwszego azylu niezależności, odkrywania siebie i bezpieczeństwa.
Pełny skład
Zespół
Projekt współfinansowany przez
Partnerzy
Monica Stoica · 01
100 de pași pe app. calcă
Wiersz z dywanu w całości, na interfonic.ro (po rumuńsku). Otworzy się w nowej karcie — strona wystawy zostaje tutaj.
Amalia Tănase · 13
Instrukcja obsługi ciał kruchych
Cały tekst krytyczny na interfonic.ro (po rumuńsku). Otworzy się w nowej karcie — strona wystawy zostaje tutaj.